Ο νέος εργατικός Νόμος 5053/2023 Παράλληλη εργασία - Ελάχιστη προβλεψιμότητα της εργασίας - Ψηφιακή κάρτα και αλλαγή ωραρίου - Απασχόληση την 6η ημέρα - Απεργία και παρεμπόδιση - Δοκιμαστική περίοδος απασχόλησης - Διευθέτηση χρόνου εργασίας - Νέες μορφές απασχόλησης (Κατά παραγγελία - μηδενικών ωρών) - Ατομική σύμβαση εργασίας και ΕΡΓΑΝΗ - Οικειοθελής αποχώρηση και ΕΡΓΑΝΗ - Ψηφιακή πλατφόρμα REBRAIN GREECE - Kώδικας Ατομικού εργατικού δικαίου - Προστασία από απόλυση - ΕΠΑ και ειδικό εποχιακό βοήθημα - Απασχόληση κατά Κυριακές - Κυρώσεις Βασιλ. Γαμβρούδη, τ. Δ/ντής Υπ. Εργασίας Όπως συνήθως συμβαίνει η ψήφιση ενός νέου εργατικού νόμου, με πολλές αλλαγές και ανατροπές, στην αγορά εργασίας, δημιουργεί σωρεία αντικρουόμενων απόψεων, περί την αντιμετώπιση των θεμάτων που πραγματεύεται, με σωστό ή όχι τρόπο. Για την αντιμετώπιση του νόμου η θεώρηση αυτού λαμβάνει χώρα με διαφορετικό πρίσμα από την κάθε πλευρά κατά την άσκηση της κριτικής. Από τη μία πλευρά υποστηρίζεται ότι με τις νέες μορφές απασχόλησης θα μειωθούν τα υφιστάμενα δικαιώματα των εργαζομένων και υποβάθμιση του γενικού επιπέδου προστασίας των εργαζομένων, στασιμότητα των μισθών και αύξηση της εισοδηματικής ανισότητας. Από την άλλη πλευρά υποστηρίζεται ότι ενδυναμώνεται η θέση του εργαζομένου, απλουστεύεται η διοικητική διαδικασία, με αποτέλεσμα την αύξηση της απασχόλησης και των βιώσιμων γι' αυτό αμειβόμενων θέσεων εργασίας. Ακόμη ότι τα νέα προγράμματα προσφέρουν ευελιξία, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να προσαρμόζονται γρήγορα στις απαιτήσεις της αγοράς. Ο χρόνος θα δείξει. Ο νόμος αυτός ενσωματώνει την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε. 2019/1152) για διαφανείς και προβλέψιμους όρους εργασίας στην Ένωση. Οι επιμέρους σημαντικότερες αλλαγές, κατά περίπτωση, είναι οι εξής: 1. Υποχρέωση του εργοδότη να ενημερώνει τον εργαζόμενο σχετικά με τους βασικούς όρους της ατομικής σύμβασης εργασίας Αυτό προβλέπεται από το άρθρο 6 του νόμου και έτσι διασφαλίζεται σε όλους τους εργαζομένους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενιαίος και επαρκής βαθμός διαφάνειας και προβλεψιμότητας. 2. Νομιμοποίηση απασχόλησης σε περισσότερος από ένα εργοδότη Μέχρι τώρα ήταν απαγορευτική η απασχόληση σε δεύτερο εργοδότη, όταν στον ένα συμπλήρωνε το νόμιμο ωράριο. Με το άρθρο 9 του νόμου αυτό τώρα επιτρέπεται εάν ο εργαζόμενος επιθυμεί αυτό. Η διάταξη αυτή απελευθερώνει τη δυνατότητα απασχόλησης σε δεύτερη εργασία. Η δυνατότητα μερικής απασχόλησης σε δεύτερο εργοδότη είναι δυνατή αρκεί συνολικά η εργασία να μην υπερβαίνει τις 13 ώρες ημερησίως. Υπάρχουν ασαφή σημεία στη διάταξη ως προς τα δικαιώματα των εργαζομένων που αφορούν την αμοιβή, αναπαύσεις, υγιεινή και ασφάλεια κλπ. 3. Δοκιμαστική περίοδος Αυτή δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από 6 μήνες και αυτός ο χρόνος προϋπηρεσίας, όταν συμφωνείται θα αναγγέλλεται στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ και θα παρακολουθείται η λήξη της ή μετατροπή σε αορίστου χρόνου. Το εξάμηνο που τίθεται ως όριο θεωρείται επαρκής και εύλογος χρόνος για να διαγνώσει κάθε εργοδότης την επάρκεια ή όχι του προσληφθέντος. Μετά το πέρας της δοκιμής η σύμβαση γίνεται αορίστου χρόνου, με ημερομηνία έναρξης την ημερομηνία έναρξης της δοκιμαστικής περιόδου (άρθρο 4) Δεν είναι υποχρεωτική αλλά ενεργοποιείται εφόσον τα μέρη συμφωνήσουν. 4. Σύμβαση κατά παραγγελία και μηδενικών ωρών Είναι μια νέα μορφή απασχόλησης που θεσπίζεται για πρώτη φορά. Με τον τρόπο αυτό βοηθείται η εύρεση εργασίας σε ομάδες εργαζομένων που χρειάζονται πιο ευέλικτα πλαίσια απασχόλησης (φοιτητές, μητέρες κλπ.) Για τη σύναψη συμβάσεων κατά παραγγελία τίθενται συγκεκριμένοι προστατευτικοί όροι για τον εργαζόμενο, ώστε να αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά ο αιφνιδιασμός του εργαζομένου, η τυχόν απώλεια εισοδήματος και η αποφυγή καταχρήσεων. Απαιτείται η εργασία να παρέχεται εντός προκαθορισμένων ωρών και ημερών αναφοράς, τις οποίες ο εργοδότης υποχρεούται και πρέπει εξαρχής να έχει γνωστοποιήσει στον εργαζόμενο. Ο εργαζόμενος να έχει ειδοποιηθεί από τον εργοδότη για την ανάθεση της εργασίας εγγράφως ή με γραπτό μήνυμα, μέσω κινητού τηλεφώνου (sms) ή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή με άλλο πρόσφορο τρόπο, σε εύλογο χρόνο, που δεν μπορεί να είναι μικρότερος των 24 ωρών, πριν από την ανάληψη της εργασίας, πλην περιπτώσεων που δικαιολογούν αντικειμενικά μικρότερο χρόνο προειδοποίησης, τον οποίο ο εργοδότης γνωστοποιεί στον εργαζόμενο. Αν οποιαδήποτε χρονική στιγμή και πάντως πριν από την ανάληψη της εργασίας ο εργοδότης ακυρώσει την ανάθεσή της, ο εργαζόμενος δικαιούται αποζημίωση που αντιστοιχεί στο ημερομίσθιο της εργασίας που δεν του ανατέθηκε. Τα συμβαλλόμενα μέρη υποχρεούνται να συμφωνούν έναν ελάχιστο αριθμό αμειβομένων ωρών εργασίας, αλλιώς η σύμβαση κατά παραγγελία είναι άκυρη. Οι συμβάσεις κατά παραγγελία αναγγέλλονται στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ. Ο έλεγχος των συμβάσεων κατά παραγγελία διενεργείται από την Επιθεώρηση Εργασίας (άρθρο 10). Με τον τρόπο αυτό βοηθούνται τα τεχνικά επαγγέλματα, επαγγέλματα θεάματος, ακροάματος, εστίασης κλπ. Συμφωνείται ένα σύνολο ωρών απασχόλησης ανά εβδομάδα/μήνα, χωρίς όμως εκ των προτέρων να έχει προσδιοριστεί επακριβώς ο χρονικός προγραμματισμός εκτέλεσης της εργασίας. Δημιουργείται ασφάλεια και εξασφάλιση των ενσήμων. Η σύμβαση μηδενικής απασχόλησης είναι ένα μοντέλο απασχόλησης που ο εργοδότης μπορεί να καλεί τον εργαζόμενο όποτε τον χρειάζεται και να τον πληρώνει ανάλογα με τις ώρες που έχει εργασθεί. Το μοντέλο αυτό είναι συχνό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως στη Βρετανία. Πρόκειται για συμβάσεις εργασίας που δεν εγγυώνται ελάχιστες ώρες εργασίας, επιτρέποντας στον εργοδότη να προσλαμβάνει προσωπικό, χωρίς δέσμευση για την παροχή τακτικού ρυθμού εργασίας. 5. Οικειοθελής αποχώρηση - Απλούστευση διαδικασίας Η αναγγελία οικειοθελούς αποχώρησης του εργαζομένου συνοδεύεται υποχρεωτικά από ηλεκτρονικά σαρωμένο έντυπο υπογεγραμμένο από τον εργοδότη και εργαζόμενο. Από το άρθρο 23 του νόμου προβλέπεται πλέον ότι η αδικαιολόγητη (αυθαίρετη) αποχή του εργαζομένου από την εργασία, για διάστημα μεγαλύτερο των πέντε (5) συναπτών εργασίμων ημερών μπορεί να θεωρηθεί ως καταγγελία συμβάσεως εκ μέρους του εργαζομένου αν ακολουθήσει όχληση του εργοδότη και εν συνεχεία από αυτήν παρέλθει ΚΑΙ επί πλέον χρονικό διάστημα πέντε (5) συναπτών εργάσιμων ημερών. Η όχληση αναρτάται στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ. Στην περίπτωση αυτή ο εργοδότης υποχρεούται, την επομένη εργάσιμη ημέρα της λήξης του διαστήματος των 10 ημερών που ο εργαζόμενος απουσιάζει αδικαιολόγητα να αναγγείλει την οικειοθελή αποχώρηση στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ, χωρίς να απαιτείται η υπογραφή του εργαζομένου. 6. Εναλλασσόμενες βάρδιες σε επιχείρηση συνεχούς λειτουργίας Το πρόβλημα της οργάνωσης του προγραμματισμού των εναλλασσόμενων βαρδιών σε επιχειρήσεις που είτε λειτουργούν συνεχώς είτε έχουν 24ωρη λειτουργία 5 ή 6 ημερών την εβδομάδα και εφαρμόζουν 5θήμερο σύστημα εργασίας επιλύεται. Η αδυναμία των επιχειρήσεων να βρουν εξειδικευμένο προσωπικό αφενός και αφετέρου η απαγόρευση της 6ης ημέρας εργασίας επηρεάζει σημαντικά την παραγωγικότητα αυτών και αδυνατούν να οργανωθούν. Η ρύθμιση του άρθρου 25 και 26 θα δώσει λύση στο πρόβλημα. Έτσι καθίσταται επιτρεπτή η απασχόληση κατά την 6η ημέρα της εβδομάδος, οπότε είναι υποχρεωτική η προδήλωση στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ. Ακόμη υπάρχει υποχρέωση δήλωσης και απόδειξης ενώπιον της Επιθεωρήσεως Εργασίας του αιφνιδίου και εξαιρετικού φόρτου εργασίας για τις επιχειρήσεις μη συνεχούς λειτουργίας. Δεν υπάρχει δυνατότητα υπέρβασης των 8 ωρών ημερησίως και απαγορεύεται τόσο η Υπερωρία όσο και η Υπερεργασία. Το ημερομίσθιο της 6ης ημέρας καταβάλλεται προσαυξημένο κατά 40%. 7. Διευθέτηση χρόνου εργασίας Το άρθρο 28 του νόμου προβλέπει ότι αίρονται οι δυσχέρειες που εμποδίζουν την εφαρμογή του συστήματος διευθέτησης χρόνου εργασίας από εργοδότη και εργαζομένους. Η χρήση της γίνεται πιο εύκολη, αφού δίδεται η δυνατότητα να συμφωνείται αυτή εκτός από το συλλογικό επίπεδο και με ατομική σύμβαση εργασίας. 8. Απεργία και απαγορεύσεις Από το άρθρο 31 του νόμου προβλέπεται ότι είναι ελεύθερη η προσέλευση ή αποχώρηση από την εργασία. Για όποιον ασκεί σωματική ή ψυχολογική βία σε βάρος αυτών των εργαζομένων που επιθυμούν να εργασθούν ή για όποιον συμμετέχει σε κατάληψη χώρων εργασίας ή εισόδων κατά τη διάρκεια ή μη απεργίας τιμωρούνται με φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών και χρηματικό πρόστιμο τουλάχιστον 5.000 ευρώ. 9. Ψηφιακή κάρτα εργασίας και αλλαγή ωραρίου Παρέχεται ιδιαίτερο κίνητρο στις επιχειρήσεις που εφαρμόζουν την Ψηφιακή Κάρτα εργασίας να μπορούν να μη δηλώνουν τις αλλαγές του ωραρίου εργασίας ή της οργάνωσης του χρόνου εργασίας, καθώς και την υπερωρία στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ. Με τον τρόπο αυτό η έναρξη και η λήξη του χρόνου εργασίας καθώς και η νόμιμη υπέρβαση του δηλωθέντος ωραρίου αποδεικνύεται σε πραγματικό χρόνο. Έτσι μειώνεται το διοικητικό βάρος για τις επιχειρήσεις αυτές. Η χρήση της Ψηφιακής Κάρτας εργασίας αποτελεί κρίσιμο μέσο για την απόδειξη του πραγματικού χρόνου εργασίας - πραγματικής αμοιβής, εξακριβώνοντας σε πραγματικό χρόνο την πραγματική έναρξη και λήξη του χρόνου εργασίας του εργαζομένου. Θεσπίζεται βαρύτατο πρόστιμο (10.500 ευρώ) ανά εργαζόμενο σε κάθε περίπτωση αναντιστοιχίας της πραγματικής απασχόλησης με τη σχετική σήμανση της κάρτας, η οποία διαπιστώνεται από σχετικό έλεγχο (άρθρο 22 του νόμου). 10. Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας REBRAIN GREECE Το άρθρο 20 του νόμου προβλέπει τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας με την επωνυμία REBRAIN GREECE στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ για την ανάπτυξη μηχανισμού ενίσχυσης των ταλέντων και διασύνδεσης των επιστημόνων εργαζομένων, οι οποίοι διαμένουν εντός και εκτός Ελλάδος, με θέσεις εργασίας σε επαγγέλματα υψηλών δεξιοτήτων, και εξειδίκευσης που προσφέρονται από επιχειρήσεις του τομέα, οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Η ψηφιακή αυτή πλατφόρμα θα διαλειτουργεί με τον μηχανισμό διάγνωσης αναγκών για αγορά εργασίας, ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ, Ανεξάρτητη αρχή Δημοσίων εσόδων και με οποιονδήποτε φορέα κρίνεται απαραίτητο για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της. Η καταχώριση των ζητούμενων εκ μέρους των επιχειρήσεων προσόντων και δεξιοτήτων θα διενεργείται με βάση την Ευρωπαϊκή ταξινόμηση για τις δεξιότητες / ικανότητες, τα προσόντα και τα επαγγέλματα. Ελπίζεται ο επαναπατρισμός των νέων άξιων εργαζομένων που έφυγαν από τη χώρα. 11. Κώδικας Ατομικού Εργατικού Δικαίου - Ενημέρωση εργαζομένων Από το άρθρο 6 του νόμου προβλέπονται οι τρόποι ενημέρωσης των εργαζομένων για τους ουσιώδεις όρους της σύμβασης ή σχέσης εργασίας. Έτσι οι εργοδότες υποχρεούνται να παρέχουν γραπτώς στους εργαζομένους όλες τις πληροφορίες των άρθρων 70, 72, 73 του Κώδικα Ατομικού εργατικού δικαίου που προβλέπεται από το ΠΔ 80/2022 (ΦΕΚ 222/4.12.2022). Ο νόμος 5053/23 κωδικοποιεί, κατά κάποιο τρόπο τις διατάξεις του ΠΔ, αφού αντικαθιστά τα άρθρα 70 και 73 αυτού. Σύμφωνα με αυτά τα άρθρα ο εργοδότης ενημερώνει τους εργαζομένους για: α) τα στοιχεία ταυτότητας των συμβαλλομένων μερών, β) τον τόπο παροχής της εργασίας, γ) τη θέση ή ειδικότητα του εργαζομένου, το βαθμό του, την κατηγορία ή κλάδο απασχόλησης, δ) την ημερομηνία έναρξης της σύμβασης ή σχέσης εργασίας, ε) αν πρόκειται για σχέση εργασίας ορισμένου χρόνου την ημερομηνία λήξης, στ) εάν πρόκειται για ΕΠΑ τα στοιχεία του έμμεσου εργοδότη, ζ) τη διάρκεια της δοκιμαστικής περιόδου, αν έχει συμφωνηθεί, θ) τη διάρκεια της άδειας με αποδοχές καθώς και τον τρόπο και χρόνο χορήγησης, ι) τις πάσης φύσεως αποδοχές που δικαιούται ο εργαζόμενος, ια) τις ώρες και τις ημέρες εργασίας, ιβ) τη σσε που καθορίζει την αμοιβή του, ιιγ) τον ασφαλιστικό του φορέα. Η ενημέρωση γίνεται γραπτώς με παράδοση στον εργαζόμενο εγγράφου, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, μία (1) εβδομάδα το αργότερο από την έναρξη εργασίας του, υπό τον όρο ότι το έγγραφο αυτό περιλαμβάνει όλα τα αναφερόμενα στοιχεία. 12. Ανάρτηση βασικών όρων εργασίας στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ Από το άρθρο 21 προβλέπεται ότι κάθε εργοδότης ο οποίος προσλαμβάνει εργαζόμενο, με σχέση εξαρτημένης εργασίας ιδιωτικού δικαίου, υποχρεούται να αναρτήσει ηλεκτρονικά στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ, πριν από την ανάληψη υπηρεσίας από τον εργαζόμενο, τους βασικούς όρους ή την έγγραφη ατομική σύμβαση εργασίας, εφόσον υπάρχει. Απαιτείται η συνυπογραφή από τον εργαζόμενο ιδιοχείρως ή με ηλεκτρονική υπογραφή ή με ψηφιακή βεβαίωση μέσω της ενιαίας ψηφιακής πύλης (gov.gr - ΕΨΠ) ή με αποδοχή αυτών από τον εργαζόμενο μέσω του πληροφοριακού συστήματος "my erganis" που λειτουργεί στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ. 13. Προστασία από απολύσεις Από το άρθρο 17 του νόμου προβλέπονται όλες εκείνες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες απαγορεύεται η απόλυση και είναι άκυρη. Από το άρθρο αυτό τροποποιείται το άρθρο 339 του Κώδικα Ατομικού εργατικού δικαίου (ΠΔ 80 /2022) και μεταξύ άλλων προβλέπει την ακυρότητα της απόλυσης η οποία γίνεται: α) γιατί ο εργαζόμενος δεν συναίνεσε στη διευθέτηση του χρόνου εργασίας, β) γιατί οφείλεται σε δυσμενή διάκριση σε βάρος του εργαζομένου ή εκδικητικότητα λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, πολιτικών φρονημάτων, θρησκευτικών ή φιλοσοφικών πεποιθήσεων, γενεαλογικών καταβολών, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενετήσιου ή σεξουαλικού προσανατολισμού, ηλικίας, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου, αναπηρίας ή συμμετοχής ή μη σε συνδικαλιστική οργάνωση, γ) ως αντίδραση σε ενάσκηση νομίμου δικαιώματος, δ) οφείλεται σε διάκριση για έναν από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 15, ε) ενάσκηση δικαιώματος σε περίπτωση βίας και παρενόχλησης, στ) σε έγκυες και τεκούσες γυναίκες, ζ) ως αντίδραση για τη λήψη οποιασδήποτε προβλεπόμενης άδειας, η) σε ανάπηρους, στρατευμένους, πολύτεκνους, θ) συνδικαλιστικά στελέχη και όλων των άλλων περιπτώσεων που αναφέρονται στο άρθρο. 14. Ειδικό εποχιακό επίδομα Από το άρθρο 29 του νόμου προβλέπεται η καταβολή ειδικού εποχιακού βοηθήματος στους εργαζομένους που έχουν παραχωρηθεί από ΕΠΑ σε επιχειρήσεις του τουρισμού και επισιτιστικού κλάδου Εκτός από τους εργαζομένους της κατηγορίας αυτής και άλλες ειδικότητες, όπως αυτές αναφέρονται (οικοδόμοι, λατόμοι, καπνεργάτες, μουσικοί, χειριστές μηχανημάτων, ηθοποιοί, τεχνικοί κινηματογράφου, ταξιθέτες κλπ. δικαιούνται το επίδομα αυτό από τη ΔΥΠΑ (ΟΑΕΔ). 15. Απασχόληση κατά Κυριακές Στην παρ. 1 του άρθρου 200 του Κώδικα Ατομικού εργατικού δικαίου (ΝΔ 80/2022) σχετικά με τις επιχειρήσεις που μπορούν να λειτουργήσουν τις Κυριακές προστίθενται και οι πιο κάτω περιπτώσεις: "Κε) Εκπαιδευτικών κέντρων πιλότων πληρωμάτων και τεχνικών αεροσκαφών, καθώς και εκπαιδευτικών κέντρων προσωπικού επίγειας εξυπηρέτησης αεροσκαφών και επιβατών, εφόσον εξυπηρετούν επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις που λειτουργούν επί 24 ώρες ημερησίως και 7 ημέρες την εβδομάδα. Κστ) Βιομηχανιών τροφίμων Κζ) εμφιάλωσης φυσικού μεταλλικού νερού, παραγωγής αναψυκτικών με Παρασκευή προϊόντων εμφιάλωσής τους. Κη) οργάνωση συνεδρίων Κθ) καλλιέργειες θερμοκηπίων με Παρασκευή και συσκευασία προϊόντων θερμοκηπίου." 16. Κυρώσεις Εκτός από τις περιπτώσεις που αναφέρονται στην περίπτωση 8 και 9 επίσης προβλέπονται κυρώσεις και από το άρθρο 75Β και 74Γ του Κώδικα Ατομικού εργατικού δικαίου. Με το άρθρο 18 του νόμου στον Κώδικα Ατομικού εργατικού δικαίου προστίθεται και άρθρο 74Γ το οποίο προβλέπει ότι για κάθε παράβαση των άρθρων 1Α, 69 έως 74Β και των άρθρων 182Α και 189 επιβάλλονται στον εργοδότη κυρώσεις, ύστερα από προηγούμενη πρόσκληση για παροχή εξηγήσεων, σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 24 του ν. 3996/2011.
ΕΑΕΔ Περιοδικό Εργατικού και Ασφαλιστικού Δικαίου – Εργατικά – Εργατική νομοθεσία – Ασφαλιστική νομοθεσία – ΣΣΕ – Αποδοχές – Μισθός – Ημερομίσθιο – Επιδόματα – Συνταξιοδότηση – ΙΚΑ – ΕΑΕΔ Περιοδικό Εργατικού και Ασφαλιστικού Δικαίου
