Ανθρωποκεντρικά μέσα και διαδικασίες καθορισμού κατωτάτου μισθού (με αφορμή το άρθρο 6 του ν. 5163/2024) Παν. Μάμμου, Επ. Δ/ντή Υπ. Εργασίας και τ. Διαιτητή ΟΜΕΔ Βασικές διατάξεις προσδιορισμού του κατωτάτου μισθού και ημερομισθίου, νομικά συλλογικά, διαδικαστικά και συνταγματικά ίσχυσαν και ισχύουν οι παρακάτω: α) του ν. 3239/55 β) του ν. 3755/57 γ) του ν. 186/69 δ) του ν. 73/74 ε) του ν. 1876/90 στ) του ν. 4046/12 (μείωση μισθών και ημερομισθίων) κατά 22% κατ' εφαρμογή των μνημονίων σε σχέση με τον κατώτατο μισθό ή ημερομίσθιο της ΕΓΣΣΕ 2009 κλπ.) Σύμφωνα με τη συνταγματική επιταγή των άρθρων 22 παρ. 2 και 23 παρ. 1 οι όροι εργασίας καθορίζονται με νόμους, συλλογικές συμβάσεις μετά από διαπραγματεύσεις και σε περιπτώσεις διαφορών νομικών ή συμφερόντων με διαιτητικές αποφάσεις. Είναι κατοχυρωμένη η συνδικαλιστική αυτονομία στους κοινωνικούς εταίρους η χρήση της οποίας επιτρέπει όταν πρέπει κήρυξη απεργιών και υπογραφή συλλογικών συμβάσεων εργασίας. 1. Τυπικός νόμος και συλλογική αυτονομία Η συλλογική αυτονομία και η άσκηση διαπραγματεύσεων είναι ιδιότητες που αφορούν τους κοινωνικούς εταίρους και παρέχουν σ' αυτούς τη δυνατότητα μέσω της διάρθρωσης του συνδικαλιστικού κινήματος και των οργανώσεων την κατάρτιση σ.σ.ε. με ευνοϊκότερες ρυθμίσεις από αυτές που καθορίζονται με τυπικό νόμο. Ο περιορισμός από το σύνταγμα του δικαιώματος συμφωνιών με διαφορετικούς όρους πρέπει να δικαιολογείται από λόγους γενικότερου συμφέροντος ή κρίσεων ή καταστροφών ή πτωχεύσεων. Σαφώς δεν υπάρχει δυνατότητα καταστρατήγησης των ελαχίστων ορίων που αφορούν αμοιβή, κοινωνικά δικαιώματα και συνθήκες προστασίας στη ζωή και στην εργασιακή ασφάλεια, να αντιβαίνει και στο σύνταγμα και στους τυπικούς νόμους που εκδίδει το κράτος. Σε κάθε περίπτωση η δυνατότητα περαιτέρω εύνοιας με συμφωνίες μέσω των ελεύθερων συλλογικών διαπραγματεύσεων δεν πρέπει να αποκλεισθεί που στην πράξη ισχύει και κατοχυρώνεται από τον ν. 1876/90 (ΦΕΚ 27/Α/90). Η επίκληση επιτακτικών αναγκών της πολιτείας η ανάληψη υποχρεώσεων την ανάγκασε να θεσπίσει με το ν. 4046/12 μείωση των αποδοχών των εργαζομένων και περιορισμό του δικαιώματος τριετιών και γάμου. Δικαστικά κρίθηκε από το Συμ. της Επικρατείας ως αναγκαία η παρέμβαση σε συλλογικά και ατομικά δικαιώματα εργαζομένων λόγω της κήρυξης της χώρας σε κατάσταση πτώχειας. Και με τον όρο ότι οποιαδήποτε αύξηση θα λάβει χώρα μετά την υποχώρηση του ποσοστού ανεργίας κάτω του 10% με κάποια ελευθερία στις κλαδικές σ.σ.ε. Η κατάσταση βαίνει προς οριστική διόρθωση και συνεπώς η συνταγματική αρχή, οι οδηγίες και κανονισμοί της Ε.Ε. μπορεί να τύχουν εφαρμογής και να επαναφέρουν την κατάσταση όπως έχει διαμορφωθεί και έχει προσαρμοστεί στις νέες εξελίξεις οικονομικές, εργασιακές και παραγωγικές. Η δύναμη και οι πιέσεις προσδίδουν διεργασίες οφέλιμες στο εσωτερικό της χώρας και κύρος προς τους Ευρωπαίους και παγκόσμιους συνεργάτες και εταίρους. 2. Σύγκρουση συνταγματικών διατάξεων (άρθρου 22 παρ. 2 και 23 παρ. 1) Μέχρι την ολοκληρωμένη έκδοση της τελευταίας ΕΓΣΕΕ έτους 2009 η οποία υπέστη μειώσεις με το ν. 4046/12, υπήρχε σύγκρουση αλλά και αλληλεξάρτηση μεταξύ των στο θέμα διατάξεων ως προς τον καθορισμό των ελάχιστων όρων εργασίας και μάλιστα οικονομικών, κοινωνικών που με νόμους αλλά και με βελτιώσεις ως προϊόντα ΕΓΣΣΕ και κλαδικών, ομοιοεπαγγελματικών και επιχειρησιακών σ.σ.ε. όπως αδειών, ανάπαυσης, επιδομάτων κλπ. που καθορίζονται πέραν των αυξήσεων αποδοχών με τις κατ' έτος υπογραφήσες συμβάσεις ή αποφάσεις διαιτησίας. Οι παρεμβάσεις που έγιναν λόγω αναληφθεισών υποχρεώσεων των μνημονίων απέληξαν στην παραβίαση της ισορροπίας μεταξύ σ.σ.ε. και νόμου και με τον καθορισμό πλαισίου συγκρατημένων αποδοχών με οδηγίες των εταίρων αλλά και τη συμμόρφωση των θεσπισμένων οργάνων (Υπουργείο, ΟΜΕΔ) στις ανάγκες ενίσχυσης της οικονομίας και της αντιμετώπισης της σκληρής τακτικής της Τρόικα και του Δ.Ν.Τ. Η ανοχή των συνδικαλιστικών παρατάξεων εργαζομένων και εργοδοτών αναγνωρίζοντας τις εθνικές ανάγκες υπήρξε καταλυτικής και ευρείας αποδοχής και συναίνεσης. Οι σημερινοί καιροί δείχνουν το δρόμο για την ενίσχυση του συνδικαλιστικού παράγοντα, το κτύπημα της γραφειοκρατίας και την απλοποίηση διαδικασιών για τη συμφωνία των κοινωνικών εταίρων με αναγνώριση της δικής τους καλύτερης συνεργασίας την αποτίμηση των δυνατοτήτων που διαθέτουν για παροχές ανάλογες με τις αντοχές τους χωρίς πιέσεις οι προστατευτικές διατάξεις που μπορεί να αποβούν σε βάρος των ελεύθερων διαπραγματεύσεων και του κύρους αμφοτέρων των εμπλεκομένων μερών. Έχει εξάλλου τη δυνατότητα το κράτος να τηρήσει ή να διατηρήσει διαιτητικό ρόλο αν τα αποτελέσματα βλάπτουν το σύνολο της οικονομίας ή της κοινωνίας. Το δημοκρατικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η λειτουργία του εργατικού συλλογικού δικαίου δέχεται ακόμα και κάποιες εντάσεις ή συγκεντρώσεις αν μέσω αυτών δυναμώνουν οι εργασιακές δυνάμεις χωρίς να καταλήγουν σε κάποιας μορφής πολώσεις. 3. Πόσο επιδρά ο νέος νόμος στον καθορισμό κατωτάτων αποδοχών Ο βασικός μισθός, οι τριετίες, το οικογενειακό επίδομα και άλλα αρκετά κοινωνικά δικαιώματα μέχρι το 2009 συνομολογούντο με ΕΓΣΣΕ χωρίς παρέμβαση του κράτους και μόνο σε περίπτωση διαφωνίας επιλαμβάνετο η διαιτησία του ΟΜΕΔ. Δεν υπήρξε όμως προσφυγή στον ΟΜΕΔ της ΕΓΣΣΕ ή των εργοδοτικών οργανώσεων (κορυφαίων) για αποτυχία διαπραγματεύσεων με αποτελέσματα ικανοποιητικές συμφωνίες και υπογραφή συμβάσεων. Με οργανωμένη και συγκροτημένη παρουσία στις διαπραγματεύσεις με προηγούμενο σχέδιο αιτημάτων με τεκμηρίωση στοιχείων όπως αυτά που χρήζουν εξέτασης και εισάγονται με το άρθρο 6 του ν. 5163/2024. Οι τεχνικοί και νομικοί σύμβουλοι των κοινωνικών εταίρων είχαν και έχουν γνώση των οικονομικών, παραγωγικών και στατιστικών δεδομένων για σωστή και ενδελεχή διαπραγμάτευση ενώ και οι μετέχοντες εκπρόσωποι των φορέων έχουν σημαντική γνώση και εμπειρία για το κλείσιμο των διαφορών και εν ανάγκη ο ΟΜΕΔ με δραστηριότητες 35 ετών έχει τη δυνατότητα επίλυσης οποιασδήποτε διαφοράς. Η ανατιθεμένη στο κράτος θέσπιση των κατωτάτων αποδοχών μάλλον υποτιμά τις δυνατότητες των εταίρων και των επιτελείων που γνωρίζουν καλά ποιο είναι το καλώς εννοούμενο συμφέρον όλων των παραγόντων και μεταβλητών της οικονομίας. Το εισηγούμενο τεχνικό και διαδικαστικό πλαίσιο του νόμου δημιουργεί ήδη αντιδράσεις. Με το από 27.1.2025 έγγραφο ή ΓΣΣΕ αρνείται να συμμετάσχει στις επιτροπές διαβούλευσης. Είναι μείζον το θέμα της απουσίας της κορυφαίας εργατικής συνδικαλιστικής οργάνωσης η οποία όχι μόνο εκπροσωπεί την εργατική πλευρά αλλά διατυπώνονται αντιρρήσεις για προτάσεις από το ένα "πόδι" της εθνικής οικονομίας. Η διάταξη του εδαφίου (β) της παρ. 5 του άρθρου 6 του νόμου θα έχει πρόβλημα παρότι προβλέπεται η λειτουργία της με τα υπόλοιπα μέλη όσα παραστούν και θα κάνουν προτάσεις, συμβουλευτικής και γνωμοδοτικής φύσεως όχι αποφασιστικής. Συμπεράσματα Υπάρχουν θέματα που αντιμετωπίζονται σε εθνικό επίπεδο και άλλα που στηρίζονται με οδηγίες και κανονισμούς της Ε.Ε. και η αποδοχή τους κατά γενική κρίση πρέπει να εισαχθεί στο εσωτερικό μας δίκαιο. Χωρίς υπερβολή διατάξεις όπως αυτές του ν. 1876/90 και κατά προέκταση του άρθρου 22 παρ. 2 του συντάγματος έχουν σύγχρονο και πρωτοποριακό χαρακτήρα και δεν είναι περίεργο πως η 12μελής επιστημονική επιτροπή των καθηγητών που το 1988 και 89 προετοίμασε το προσχέδιο του προαναφερόμενου νόμου είχε λιγότερες γνώσεις και κρίση από ό,τι οι επιτροπές της Ε.Ε. οι οποίες πολλές φορές ακολουθούν ή συμπληρώνουν τις ρυθμίσεις του εσωτερικού μας δικαίου. Είναι εύλογο οι θεσμοί να υλοποιούνται με τη συναίνεση των ενδιαφερόμενων μερών και να μην τίθενται σε αμφισβήτηση πριν αρχίσει η λειτουργία τους. Πρέπει στην εν λόγω ρύθμιση κατά τη γνώμη μας να υπάρξει βελτίωση.
ΕΑΕΔ Περιοδικό Εργατικού και Ασφαλιστικού Δικαίου – Εργατικά – Εργατική νομοθεσία – Ασφαλιστική νομοθεσία – ΣΣΕ – Αποδοχές – Μισθός – Ημερομίσθιο – Επιδόματα – Συνταξιοδότηση – ΙΚΑ – ΕΑΕΔ Περιοδικό Εργατικού και Ασφαλιστικού Δικαίου
